Söyleşi

Arka Oda Toplantıları
Geç Osmanlı İstanbul’unda Beyefendi Cemiyetleri
Utku Can Akın ve Mustafa Türkan

10 Şubat 2026 / 18.30

On dokuzuncu yüzyılda Pera ve Galata, diğer tüm vasıflarının yanı sıra, beyefendi cemiyetleri ve toplantı salonlarının da ev sahibiydi. Bu beyefendi cemiyetlerinin müdavimleri, aynı şehrin farklı damarlarından gelen ama aynı salonlarda aynı dili tutturmayı bilen kimselerdi. Devletin kaleminden çıkan layihalar, raporlar ve talimatlarla şehrin nasıl işlemesi gerektiğini kağıt üzerinde kurmaya çalışan bürokratlar; kütüphaneden kürsüye uzanan çizgide merakı meslek edinmiş ilim insanları; insan ile insan arasında hakkın yerini bulmasını iş edinmiş avukatlar; hastanın ve acizin sözcülüğünü üstlenen hekimler; Galata’daki muhasebehanelerinden dünyayı birbirine bağlayan ticari mübadele ağlarını yöneten bankerler ve mekanik maharetlerini bir itibar meselesi kılmış mühendisler aynı meclisteydi. Hepsi, farklı toplumsal mevkilerinden süzülüp gelen, aynı ritme uyarak aynı nezaket perdesi ardında konuşup dinleyen, bilgiyi ve itibarı aynı masada dolaşıma sokan bir cemiyet dünyasından geliyorlardı.

Edebiyat, bilim, mesleki tartışmalar, belediye işleri ve siyaset aynı masada konuşulurdu. Metinlerin, raporların ve haberlerin okunup tartışıldığı bu meclisler, yalnızca sosyalleşmenin değil; üyelik rejimleri çevresinde düzenli toplantıların yapıldığı, sohbet adabının sergilendiği, görgü, nezaket ve güven kodlarının belirlendiği mekânlardı. Şehir, aydınlatmadan ulaşıma, haberleşmeden güvenli denizciliğe kadar çeşitli teknik hayallerle tasarlanırdı. 

2025 yılında İstanbul Araştırmaları Enstitüsü’nün Doktora Adayları için Yazma ve Araştırma Bursu’nu kazanan Utku Can Akın’ın doktora tezine dayanan bu söyleşide, bilgi altyapısı işlevi gören bu cemiyetlerin bilgiyi bir “güven ekonomisi” içinde nasıl dinamik bir dolaşıma soktuğu ve bunun daha geniş toplumsal tahayyüllere nasıl sirayet ettiği tartışılacak. Utku Can Akın’a bu söyleşide tartışmacı olarak, yine Akın ile birlikte yazdıkları makale ile YILLIK 7’de Erken Kariyer Makale Ödülü’ne layık görülen Mustafa Türkan eşlik edecek.

İstanbul Araştırmaları Enstitüsü giriş katında gerçekleşecek söyleşiye katılım ücretsizdir, rezervasyon alınmamaktadır. Söyleşinin dili Türkçe’dir. Söyleşi, sonrasında İstanbul Araştırmaları Enstitüsü’nün YouTube kanalında yayınlanacaktır.

Arka Oda Toplantıları Hakkında
İstanbul Araştırmaları Enstitüsü'nün 2008 yılından beri, İstanbul araştırmalarına farklı bir boyut kazandırmak amacıyla hayata geçirdiği Arka Oda Toplantıları serisi, tarihten mimariye, müzikten sinemaya uzanan kapsamı ile İstanbul’a dair en yeni araştırma ve tartışmalara yer vermeyi amaçlıyor.

Utku Can Akın Hakkında
Utku Can Akın, Toronto Üniversitesi’nde sürdürdüğü doktora araştırmasında geç Osmanlı İstanbul’unda bilginin nasıl üretildiğini, dolaşıma girdiğini ve kurumsal biçimler kazandığını incelemektedir. Çalışması özellikle bilimsel ve edebi cemiyetlere odaklanmaktadır. Bu cemiyetleri birer bilgi altyapısı olarak ele alan Akın, epistemik toplulukların kurduğu “güven ekonomisi”nin dönüştürücü etkisini ve bu etkinin daha geniş toplumsal tahayyüllere nasıl sirayet ettiğini incelemektedir.

Mustafa Türkan Hakkında
Mustafa Türkan, Bahçeşehir Üniversitesi’nde doktora eğitimini sürdürmektedir. Doktora çalışması, Geç Osmanlı’dan Erken Cumhuriyet’e uzanan süreçte sinemanın görme biçimlerini nasıl ürettiğini ve bu yolla ulusun dünyaya nasıl bakmayı öğrendiğini tartışmaktadır. Türkan, ‘asrilik’ imgesinin farklı mecralar arasında geçirdiği dönüşümleri izleyerek sinemaya dair görsel kültürü medyanın maddiliği, algının lojistiği ve insan bakışının giderek makine bakışı tarafından ikame edilişi ekseninde konumlandırmaktadır.